اصول فرزندپروری موفق

ترس در کودکان | روانشناسی دات کام | روانشناسی برای همه
ترس در کودکان
5 مرداد, 1394
بازی درمانی | روانشناسی دات کام | روانشناسی برای همه
آشنایی با بازی درمانی_دانلود فایل
5 مرداد, 1394
اصول فرزندپروری موفق | روانشناسی دات کام | روانشناسی برای همه

اصول فرزندپروری موفق | روانشناسی دات کام | روانشناسی برای همه

اصول فرزندپروری موفق

اصول فرزندپروری موفق  | روانشناسی دات کام | روانشناسی برای همه

اصول فرزندپروری موفق | روانشناسی دات کام | روانشناسی برای همه

چرا دوران کودکی بعضی بچه‌ها با کمترين مشکلات رفتاری سپری می‌شود درحالی‌که بعضی دیگر برای والدین‌شان همیشه مشکل‌سازند. رفتار این بچه‌ها گاهی غیرقابل تحمل می‌شود و بزرگترها را به‌ستوه می‌آورد. به‌عنوان یک روان‌شناس بارها شاهد احساس ناامیدی و درماندگی والدین چنین بچه‌هایی بوده‌ام. خوشبختانه باید گفت علی‌رغم آزاردهنده بودن این مشکل، راه حل‌های مناسبی برای آن وجود دارد. شما می‌توانید با افزایش اطلاعات خود در مورد قوانین و روش‌های فرزندپروری، کودکتان را یاری نمایید تا رفتار مناسب‌تری داشته باشد و تبدیل به  عضو مقبول‌تری از خانواده شود.
طبق یک اصل کلی، رفتارهای خوب و بد براساس وجود یا عدم وجود پاداش‌ها شکل می‌گیرند. گاهی والدین به‌طور ناخواسته رفتار بد فرزندشان را پاداش می‌دهند و آن را تقویت می‌کنند. شایان سه ساله یاد گرفته که اگر به‌طور خستگی‌ناپذیری گریه کند، نق بزند و درواقع پدرش را عاصی کند، می‌تواند ساعاتی بعد از زمان معمول خوابش بیدار بماند (که برای رفتار نق زدن او یک پاداش محسوب می‌شود). چنان‌چه رفتار بد فرزندتان (خواسته یا ناخواسته) پاداش دریافت کند تقویت خواهد شد. رفتاری که پاداش دریافت نکند یا با روش‌های تنبیهی ملایم اصلاح شود به‌تدریج ضعیف‌تر می‌شود و احتمال وقوع آن در آینده کمتر می‌گردد.
سه قانون پایه در فرزندپروری وجود دارد. این قوانین در ابتدا آسان به‌نظر می‌آیند. پس از آشنایی با آن‌ها به‌راحتی متوجه می‌شوید چه زمان‌هایی دیگران با بچه‌های‌شان رفتار درست و چه زمان‌هایی رفتار نادرست دارند. بااین‌وجود وقتی تصمیم می‌گیرید این قوانین را در مورد فرزندتان اعمال کنید، پی می‌برید که به‌کارگیری صحیح و مؤثر آن‌ها چندان هم آسان نیست و نیازمند حوصله، خویشتن‌داری و کسب مهارت‌های لازم می‌باشد. این قوانین را به‌خاطر بسپارید.
سه قانون فرزندپروری
قانون اول:
رفتارهای خوب را بلافاصله پاداش دهید.
(وقتی رفتاری پاداش می‌گیرد، درواقع تقویت می‌شود)
قانون دوم:
مراقب باشید که به‌طور اتفاقی، رفتار بد را پاداش ندهید.
(وقتی رفتاری پاداش دریافت نمی‌کند، به‌تدریج خاموش می‌شود)
قانون سوم:
رفتارهای بد کودک را تصحیح کنید.
(اما تنها از روش‌های اصلاحی ملایم استفاده کنید)
قانون اول: رفتار خوب را پاداش دهید
کودکان یاد می‌گیرند خوب حرف بزنند، لباسشان را خودشان بپوشند، اسباب بازی‌های‌شان را با دیگران به اشتراک بگذارند و برخی کارهای خانه را انجام دهند. علت اصلی موفقیت بچه‌ها در این کارها آن است که بابت انجام آن‌ها توجه والدین یا سایرین را دریافت می‌کنند. ما باید مکرراً و به اندازه‌ی کافی رفتار خوب فرزندانمان را پاداش دهیم.
هر فرد بزرگسال شاغل دارای یک هویت شغلی است و هم‌چنین بابت کاری که انجام می‌دهد مبلغی به‌عنوان حقوق دریافت می‌کند. حقوق دریافتی، هویت شغلی و یا علاقه‌ای که به کارمان داریم پاداش‌های قدرتمندی برای ادامه‌ی کار محسوب می‌شوند. اغلب ما اگر پاداشی دریافت نکنیم دست از کار می‌کشیم. پاداش‌ها به‌عنوان تقویت‌کننده، رفتارهای ما و فرزندانمان را شکل می‌دهند.
وقتی فرزند شما به‌خاطر رفتاری پاداش دریافت کند آن رفتار تقویت می‌شود. یعنی احتمال وقوع مجددش در آینده افزایش می‌یابد. مردم رفتاری را که بابتش پاداش مناسبی دریافت کنند تکرار می‌کنند. اگر کودک شما رفتار مطلوبی داشت با پاداش‌های مکرر، آن رفتار را تقویت کنید.
از چه پاداش‌هایی باید استفاده کنیم؟
انواع پاداش‌ها در سه دسته‌ی کلی پاداش‌های اجتماعی، پاداش‌های فعالیتی و پاداش‌های مادی قرار می‌گیرند. ”پاداش‌های اجتماعی“ در تقویت رفتار مطلوب بچه‌ها بسیار مؤثرند. این پاداش‌ها عبارتند از لبخند زدن، در آغوش گرفتن، نوازش، بوسیدن، تحسین، تماس چشمی محبت‌آمیز و توجه نمودن. خوشبختانه یک عبارت محبت‌آمیز یا در آغوش گرفتن و بوسیدن را می‌توان بدون صرف هزینه و به‌آسانی در اختیار کودک گذاشت و بچه‌های ما به‌مقادیر زیادی از این پاداش‌ها نیاز دارند.
متأسفانه برخی والدین در نوازش یا تحسین فرزندانشان خساست به‌خرج می‌دهند. آن‌ها ممکن است ادعا کنند که مشغله‌های فراوانی دارند و یا معتقد باشند کودک باید بدون دریافت پاداش رفتار مناسبی از خود نشان دهد. چنین والدینی به تأثیر قدرتمند و معجزه‌آسای پاداش‌های مکرر بر تقویت رفتارهای مطلوب فرزندشان پی نبرده‌اند. اگر سارای چهار ساله اتاقش را مرتب کند و یا در بعضی کارهای خانه به شما کمک کند، لازم است از وی قدردانی کنید و به او بفهمانید که رفتارش چقدر برای شما ارزشمند است. اگر این کار را نکنید احتمال تکرار چنین رفتاری را در آینده کاهش داده‌اید.
برای حصول نتیجه‌ی بهتر لازم است به جای تعریف و تمجید کودک، رفتار مناسب وی را تحسین کنید. تحسین توصیفی، تحسین رفتار است نه تحسین کودک. وقتی دخترتان اتاقش را تمیز و مرتب کرد، از تحسین توصیفی استفاده کنید و بگویید ”آفرین! اتاقت چقدر قشنگ شده، کار خیلی خوبی کردی که تمیزش کردی.“ این عبارت مؤثرتر از آن است که بگویید ”تو چه دختر خوبی هستی که اتاقت را تمیز می‌کنی.“ عادت کنید همیشه رفتارها و کارهایی را که قرار است تقویت شوند، تحسین کنید.
پاداش‌های مورد علاقه‌ی بچه‌ها
پاداش‌های اجتماعی
پاداش‌های فعالیتی
پاداش‌های مادی
لبخند زدن
بازی با والدین
خرید از بقالی
درآغوش گرفتن
رفتن به پارک
توپ
نوازش کردن
کتاب‌خوانی همراه والدین
کتاب
توجه کردن
پختن کیک همراه مادر
پول
لمس کردن
تماشای فیلم تلویزیونی آخر شب
طنابِ بازی
بوسیدن
دوستی را به خانه دعوت کردن
بادکنک
چشمک زدن
توپ‌بازی با پدر
یویو
تحسین و تمجید
دسته‌جمعی بازی کردن
چراغ‌قوه
کف زدن
دسته‌جمعی به رستوران رفتن
خوراکی مورد علاقه
رفتن به زمین ورزش
سی‌دیِ کارتون یا بازی
علاوه بر پاداش‌های اجتماعی، می‌توان از انواع ”پاداش‌های مادی“ و ”فعالیتی“ نظیر خوراکی مورد علاقه، یک اسباب بازی کوچک، مقدار کمی پول، رفتن به شهر بازی و یا پختن کیک همراه مادر نیز استفاده نمود. برای اغلب بچه‌ها پاداش‌های اجتماعی، مؤثرتر و قوی‌تر از پاداش‌های مادی هستند. خوشبختانه به‌کارگیری پاداش‌های اجتماعی راحت‌تر است. همیشه به‌خاطر داشته باشید که شما منبع اصلی پاداش‌های کودکتان هستید.
برای اینکه پاداش‌ها مؤثر باشند باید بی‌درنگ پس از رفتار مطلوب اعمال شوند. اکثر ما دوست داریم بلافاصله بعد از یک فعالیت یا رفتار خوب، پاداشمان را دریافت کنیم. چنان‌چه فرزندتان شب، آشغال را در سطل زباله‌ی بیرون می‌گذارد – حتی اگر این وظیفه‌ی هر شب اوست – باید بلافاصله از وی تشكر و قدردانی کنید. خیلی وقت‌ها بچه‌ها مایلند پاداش‌های مادی را قبل از رفتار مطلوب خود دریافت کنند. این کار انگیزه‌ی لازم برای انجام رفتار مناسب را در کودک از بین می‌برد. چنان‌چه گاهی از پاداش‌های مادی استفاده می‌کنید حتماً آن را بعد از رفتار مطلوب به فرزندتان ارائه دهید. هم‌چنین به‌یاد داشته باشید که نباید به‌صورت افراطی از پاداش‌های مادی استفاده کرد و هرزمان به کودکتان پاداش مادی یا فعالیتی می‌دهید، حتماً یک پاداش اجتماعی را با آن همراه کنید.
قانون دوم: به‌طور اتفاقی، رفتار بد را پاداش ندهید
وقتی به‌طور اتفاقی و ناخواسته رفتار بد فرزندتان را پادش می‌دهید، درواقع رفتار بد او را تقویت کرده‌ايد و احتمال وقوع آن را در آینده افزایش داده‌اید. این اتفاق برای والدینی که مشغله‌ی زیادی دارند بیشتر می‌افتد. پاداش اتفاقی رفتار بد، یکی از شایع‌ترین خطاهای فرزندپروری و درواقع عامل ایجاد مشکلات بیشتر برای والدین و بچه‌ها است.
آموزش نق زدن!!!
وقتی مریم پنج‌ساله خواهان توجه مادرش باشد به‌خصوص زمانی که سر مادر شلوغ است، شروع می‌کند به نق زدن. برای مادر، این رفتار غیرقابل تحمل و طاقت‌فرساست لذا به‌ناچار از کارش دست می‌کشد، مریم را سرزنش یا دعوا می‌کند و علت نق زدن‌هایش را می‌پرسد. درواقع مریم یاد می‌گیرد که هروقت توجه مادرش را می‌خواهد ابتدا باید شروع کند به نق زدن، سپس یک سرزنش خفیف را بپذیرد تا درنهایت توجه مادر را (که پاداشی قوی برای یک کودک پنج‌ساله به‌شمار می‌آید) بدست آورد. درواقع مادر مریم به او یاد داده که باید نق بزند تا به خواسته‌اش برسد.
به‌همین صورت، بچه‌ها نیز با پاداش‌هایی رفتارهای والدین خویش را تقویت می‌کنند و نوع خاصی از رفتار را به آن‌ها می‌آموزند. مریم به مادرش یاد داده است که وقتی نق می‌زند چنان‌چه مادر به او توجه کند به‌عنوان پاداش، نق زدن را متوقف خواهد کرد. به این ترتیب بچه‌ها و والدین رفتارهای مناسب و نامناسب را به یکدیگر می‌آموزند.
بچه‌ها یاد می‌گیرند که با نق زدن، گریه کردن، ناراحت شدن و لج آوردن می‌توانند دیرتر به رختخواب بروند. آیا تا کنون شده وقتی نق زدن‌ها و گریه و زاری فرزندتان غیرقابل تحمل شده، تسلیم خواسته‌اش شوید و اجازه دهید کمی بیشتر بیدار بماند؟ اگر در مقابل چنین رفتاری تسلیم شدید به‌طور غیرعمدی گریه کردن، ناراحت شدن و لج آوردن وی را تقویت و احتمال وقوع این رفتارها را در آینده بیشتر نموده‌اید. تمامی رفتارهای مناسب و نامناسب، آموخته و تقویت می‌شوند. بنابراین همیشه به‌خاطر داشته باشید، رفتار نامطلوب فرزندتان را پاداش ندهید.
بچه‌ی یک‌دنده و لجباز مثال دیگری است از این‌که چطور والدین و یا سایرین می‌توانند رفتار بد را پاداش دهند و آن را به یک مشکل جدی تبدیل کنند. مشاهده‌ی بچه‌ای که گریه می‌کند یا لج آورده و جیغ می‌زند، ناراحت‌کننده و طاقت‌فرسا است. خیلی وقت‌ها بزرگترها برای پایان دادن به نق زدن‌ها و گریه و زاری مدام کودک تسلیم خواسته‌هایش می‌شوند. بنابراین کودک لجباز یاد می‌گیرد که با ایجاد ناراحتی و رنج در دیگران می‌تواند آنها را تسلیم خواسته‌هایش کند. این شرایط به‌ویژه در مهمانی‌ها و هنگام خرید بیشتر اتفاق می‌افتد.
کودک لجباز و یک‌دنده، به‌تدریج قدرت و کنترل قابل توجهی بر والدین و سایر بزرگسالان بدست می‌آورد. او می‌آموزد برای این‌که به هدفش برسد، کافی است با انرژی فراوان و به‌صورتی خستگی‌ناپذیر نق بزند، گریه کند و داد و هوار راه بیاندازد و یا حتی به‌طور فیزیکی به والدین، خواهر، برادر و یا همسالانش حمله کند و به این ترتیب دیگران را به‌ستوه آورد. این رفتار کودک خیلی وقت‌ها باعث می‌شود دیگران تسلیم خواسته‌هایش شوند و در واقع رفتار بد وی را پاداش دهند. با کسب مهارت‌های کنترل کودک، رعایت قوانین فرزندپروری و اجتناب از خطاهای شایع تربیتی، شما می‌توانید حتی به یک کودک لجباز کمک کنید تا رفتار بهتر و مطلوب‌تری داشته باشد.
قانون سوم: رفتارهای بد را اصلاح کنید ( اما تنها از روش‌های اصلاحی ملایم استفاده کنید)
گاهی لازم است از روش‌های اصلاحی ملایم (تنبیه) برای کاهش یا برطرف نمودن برخی رفتارهای خطرناک یا غیرقابل قبول استفاده کنید. احتمالاً تنبیه کردن کودک برایتان خوشایند نیست و ترجیح می‌دهید رفتارهای خوبش را پاداش دهید. با این وجود، استفاده‌ی صحیح از روش‌های اصلاحی ملایم در تربیت فرزندتان، گامی مهم و اساسی است. روش‌های اصلاحی خفیف و مناسب عبارتند از عدم تایید رفتار (سرزنش)، زمان خلوت، جریمه‌ی رفتاری و مواجه نمودن کودک با پیامدهای طبیعی و منطقی رفتار خویش. هرگز از روش‌های تنبیهی شدید نظیر ارعاب و ترساندن، تمسخر، طعنه و ریشخند و یا کتک زدن استفاده نکنید. این روش‌ها اغلب مشکلات رفتاری موجود را پیچیده‌تر می‌کنند.
استفاده از روش ”پیامد منطقی رفتار“
مادر مهتای چهارساله می‌بیند که او با سه‌چرخه‌ی جدیدش وارد خیابان شده است درحالی‌که این کار برخلاف قراری است که قبلاً با هم گذاشته‌اند. بلافاصله مادر به خیابان می‌رود، مهتا را از روی سه‌چرخه‌اش بلند می‌کند، او را مورد سرزنش قرار می‌دهد و می‌گوید:
”به خاطر اینکه با سه‌چرخه‌ات رفتی تو خیابون ، تا یک هفته نمی‌تونی از اون استفاده کنی.“
سه‌چرخه به‌مدت یک هفته ضبط می‌شود. هفت روز دیگر مهتا دوباره از سه‌چرخه‌اش استفاده می‌کند اما این بار یادش هست که اگر وارد خیابان شود، برای مدت قابل توجهی از سه‌چرخه‌اش محروم خواهد شد. درواقع محرومیت از سه‌چرخه، پیامد منطقی عدم رعایت قانون است.
شایان ذکر است که همیشه تعداد پاداش‌ها باید بیش از تنبیه‌ها باشد. به‌عنوان یک قاعده‌ی کلی به‌ازای هر پنج پاداش حق داریم حداکثر یک تنبیه انجام دهیم. ما همواره باید گوش‌به‌زنگ رفتارهای خوب فرزندانمان باشیم. به‌عبارت دیگر به جای این‌که مچ آن‌ها را وقتی رفتار نامطلوبی دارند بگیریم، باید وقتی مشغول یک کار خوب هستند یا رفتار مناسبی از ایشان سر می‌زند مچشان را بگیریم و به آن‌ها توجه کنیم. به‌خاطر داشته باشید توجه یکی از نیرومندترین پاداش‌ها برای بچه‌ها است. بنابراین حتی اگر زمانی‌که رفتار نامناسبی دارند دعوایشان کنیم، درواقع داریم به آن‌ها توجه می‌کنیم که خود می‌تواند پاداشی برای رفتار نامطلوبشان محسوب شود. بدین ترتیب ایجاد محدودیت و محرومیت می‌تواند بهترین تنبیه باشد

 دکتر عنایت‌الّه شهیدی

سایت هنردرمانی
سایت هنردرمانی
تخصصی ترین سایت در زمینه روانشناسی ، هنردرمانی و شاخه های وایسته به آن

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

كد امنيتي :به عدد وارد كنيد: